Laugardaginn 31. janśar, 2004 - Lesbók

Augljóst mįl aš myndlist kostar peninga

Gallerķ Hlemmur hefur veriš starfrękt vel į fimmta įr, en nś um helgina veršur žvķ lokaš. BERGŽÓRA JÓNSDÓTTIR ręddi viš eigandann, Žóru Žórisdóttur myndlistarkonu, um rekstur gallerķsins og framtķšarhorfur į myndlistarmarkašnum.

Augljóst mįl aš myndlist kostar peninga - mynd
Morgunblašiš/Žorkell
 
Žóra Žórisdóttir lokar dyrum Gallerķs Hlemms 31.01.2004.

Gallerķ Hlemmur var stofnaš ķ september 1999 af Žóru Žórisdóttur og Valgerši Gušlaugsdóttur. Ķ upphafi leigšu žęr hśsnęšiš viš Hlemm sem vinnustofu, en fannst žaš strax bjóša upp į möguleika gallerķsins. Žóra segir aš fyrir žeim hafi vakaš aš skapa vettvang sem žeim fannst žį ekki vera fyrir hendi ķ borginni. "Viš hugsušum um žaš hvernig tękifęri viš myndum vilja fį sem myndlistarmenn, og ķ hvernig gallerķi viš myndum vilja sżna ķ. Viš įkvįšum aš sżningarstefnan yrši grundvölluš į ungri og framsękinni myndlist af okkar eigin kynslóš, og viš myndum sjįlfar velja og bjóša žeim sem viš vildum aš sżndu hjį okkur. Okkur fannst viš ekki hafa burši til aš vega og meta kynslóšina į undan okkur. Žį var žaš grundvallaratriši ķ okkar huga aš geta bošiš myndlistarmönnum aš sżna įn endurgjalds."

Žetta geršu žęr Žóra og Valgeršur, og höfšu gallerķiš opiš sex daga ķ viku, sįu um undirbśning og sįtu sjįlfar yfir sżningunum. Eftir įr sįu žęr aš dęmiš myndi ekki ganga upp. Žęr žurftu aš vinna launavinnu į nóttunni og sjį um gallerķiš į daginn įsamt sķnum eigin myndlistarstörfum, og tekjurnar dugšu ekki fyrir kostnaši. "Žetta var einum of erfitt. Fyrst tókum viš til bragšs aš stytta opnunartķmann, og svo bįšum viš myndlistarmennina aš sitja yfir eigin sżningum aš hluta til. Aš endingu varš žaš aš rįši aš taka upp gjald af myndlistarmönnunum til aš greiša nišur kostnaš, og žaš fannst okkur skref afturįbak, sem viš vonušum žį aš yrši ašeins tķmabundiš. Žvķ ešlilegra vęri aš borga listamönnum fyrir framlag sitt en aš rukka žį fyrir framkvęmdina. Žetta žįtttökugjald sem viš tókum upp eyšilagši lķka žį hugmynd okkar aš geta "bošiš" fólki aš sżna, aš žurfa svo aš śtskżra aš žaš žyrfti samt aš taka žįtt ķ kostnašinum. Žetta kom sér sérlega illa žegar viš vorum aš bjóša erlendum listamönnum aš sżna ķ gallerķinu."

Sżningarsalir fella nišur gjöld

Žóra segir aš sķšan žetta var hafi margt breyst. Į žessum tķma voru fįir sem engir ókeypis salir fyrir unga og upprennandi myndlistarmenn. "Žaš sem hefur breyst er žaš, aš sżningarstaširnir hafa smįm saman veriš aš fella nišur gjald fyrir sżningarsali sķna. Žetta į mešal annars viš um Geršarsafn, Hafnarborg, Listasafn ASĶ og Nżlistasafniš. Sżningartękifęri yngri kynslóšarinnar hafa einnig stóraukist, jafnvel į kostnaš žeirra eldri. En žaš mį segja žaš um okkar kynslóš aš hśn hafi veriš einstaklega dugleg viš aš skapa sér sjįlf vettvang og tękifęri."

Žóra segir aš žęr Valgeršur hafi ekki ętlaš Gallerķ Hlemmi aš vera faglegt sölugallerķ ķ byrjun, enda hafi žęr hvorug haft menntun né reynslu į žvķ sviši; - žęr séu fyrst og fremst myndlistarmenn. "Viš vildum hins vegar stilla žessu upp sem listamannareknu framsęknu tilraunagallerķ sem sżndi gagnrżna samtķmamyndlist, ynni eins faglega og kostur vęri į, og įlitum aš žannig fengjum viš reynslu og gętum byggt upp oršspor sem gerši okkur kleyft aš sękja um og fį opinber framlög į menningarsvišinu."

Ķ fyrsta skiptiš sem žęr Žóra og Valgeršur sóttu um framlag til Reykjavķkurborgar, fengu žęr 200 žśsund krónur, og segir Žóra aš žęr hafi veriš mjög įnęgšar. "Žaš hjįlpaši talsvert upp į reksturinn, fyrir utan aš vera višurkenning į starfseminni og hvatning til žess aš halda įfram. Nęsta įr fengum viš 300 žśsund króna framlag frį borginni og vorum enn įnęgšar, enda engin fordęmi sem viš vissum um į žessum tķma um hęrri framlög til starfsemi af žessu tagi, eftir svo stuttan starfstķma."

Į žeim tķma hętti Valgeršur og Žóra tók ein viš rekstrinum. Hśn segir žaš hafa veriš erfitt, žvķ ljóst var aš meš honum žyrfti hśn aš greiša śr eigin vasa eftir sem įšur. Hśn fékk til lišs viš sig listamenn sem höfšu sżnt ķ gallerķinu og myndaši stjórn til žess aš vinna meš sér aš stefnumótun og sżningarstjórn, - ekki til aš taka žįtt ķ rekstrarkostnaši né yfirsetu, enda myndlistarmenn sjaldnast aflögufęrir meš peninga og tķma žar sem žeir vinna sķna eigin myndlist oftast į eigin kostnaš sem žeir fjįrmagna meš launavinnu. Ķ žessum hópi voru Erla S. Haraldsdóttir, Pétur Örn Frišriksson og Magnśs Siguršarson. Žetta eru allt myndlistarmenn sem Žóra segir hafa nóg aš gera ķ myndlist, en hafi mešfram henni lagt fram ómetanlegt starf ķ žįgu gallerķsins. Žį hafi myndlistarnemarnir Žorbjörg Jónsdóttir og Aušur Jörundsdóttir ašstošaš viš starfsemina og Sęrśn Stefįnsdóttir myndlistarmašur hafi starfaš meš gallerķinu sķšastlišna mįnuši.

Ķ žrišja sinn sem Gallerķ Hlemmur sótti um framlag til Reykjavķkurborgar hękkaši žaš enn um 100 žśsund, og var žvķ oršiš 400 žśsund krónur. "Viš vorum bśin aš starfa ķ rśm žrjś įr og gallerķiš bśiš aš öšlast gott oršspor. Žess vegna bjuggumst viš viš aš framlagiš myndi hękka nęsta įr, en eina fordęmiš sem viš vissum um var aš i8 gallerķ hafši fengiš 800 žśsund króna framlag eftir nokkurra įra farsęlt starf og viš treystum žvķ aš viš vęrum bśin aš sanna okkur og trśšum žvķ aš borgin myndi meta okkar starf į aš minnsta kosti 800 žśsund. Žaš hefši žżtt aš ekki žyrfti aš borga meš rekstrinum śr eigin vasa, en eins og allir vita eru eiginvasapeningar dżrt fjįrmagn, žvķ žaš eru peningar sem bśiš er aš borga skatta og skyldur af, og einstaklingar fį ekki skattaafslįtt vegna framlags til menningarmįla."

Ķ fjórša sinn žegar gallerķiš sótti um framlag frį menningarmįlanefnd Reykjavķkur fékk žaš 400 žśsund krónur, sömu upphęš og į įrinu į undan. "Ķ fyrsta sinn stóš framlagiš ķ staš į milli įra, einmitt žegar viš héldum aš žaš myndi hękka verulega, og žaš var eiginlega rothöggiš. Į žeim tķma įkvaš ég aš hętta rekstri sżningarsalarins ef ekki tękist aš fjįrmagna starfsemi įrsins ķ įr meš višunandi hętti, žar meš tališ aš rįša starfsmann ķ vinnu. Ég hętti aš bóka sżningar en žęr eru aš öllu jöfnu bókašar įr fram ķ tķmann, og einbeitti mér aš nęstu umsókn til Reykjavķkurborgar, en nś var ķ fyrsta sinn möguleiki fyrir okkur aš sękja um samstarfssamning til žriggja įra, įsamt žvķ aš leita til menningarsjóša fyrirtękja."

Aš sögn Žóru kostaši rekstur gallerķsins įriš 2002 um žaš bil 1.330.000, sem var greiddur meš 400 žśsund króna framlagi frį Reykjavķkurborg, 330 žśsund króna žįtttökugjaldi listamannanna, og 600 žśsund króna framlagi frį henni sjįlfri. Fyrir utan žessar tölur er allur kostnašur og 150 žśsund króna feršastyrkur frį Menntamįlarįšuneytinu vegna žįtttöku listamanna ķ samstarfsverkefni Gallerķ Hlemms og Közelķtes gallerķ ķ Pécs ķ Ungverjalandi. Hśn segir tölur įrsins 2003 munu lķta ašeins betur śt vegna žess aš žį tókst aš selja nokkur verk og myndlistaržjónustu. Hins vegar hafi žįtttaka gallerķsins ķ Listakaupmessunni ķ Stokkhólmi kostaš sitt. Žóra segir aš lįgmarkskostnašur viš rekstur gallerķsins eins og žaš hefur veriš, meš višbęttum hįlfum starfsmanni og nišurfellingu žįtttökugjalds listamanna sé um 4 milljónir. "Žetta var žó ekki sś upphęš sem ég lagši til grundvallar ķ fjįrhagsįętluninni, žvķ žaš hefši žżtt aš ekki hefši veriš hęgt aš taka nein skref ķ žį įtt aš bęta faglegu vinnuna. Ég er einnig bśin aš sannreyna aš hįlfur starfsmašur er of lķtiš til žess aš halda utan um starfiš og sinna žeim verkefnum sem fyrir liggja. Žaš myndi kalla į įframhaldandi sjįlfbošavinnu og žar aš auki tel ég aš starfsemi okkar į Hlemminum eins og hśn var og hefur veriš sé ekki eins brįšnaušsynleg nśna eins og hśn var ķ upphafi vegna breyttra ašstęšna eins og ég minntist į įšur. Hins vegar tel ég žaš vera brżnt verkefni į myndlistarsvišinu aš auka fagmennsku og metnaš, vinna betur og hlś aš myndlistarmönnunum okkar og taka af žeim hina tķmafreku og sértęku vinnu sem felst ķ undirbśningi og framkvęmd sżninga žeirra og kynningarmįlum."

Ķ sumar vann Žóra aš gerš višskiptaįętlunar fyrir Gallerķ Hlemm meš leišsögn frį Impru, Nżsköpunarsjóši og fékk Magnśs Gestsson veršandi doktor ķ safna og gallerķfręšum til aš lesa yfir og gera athugasemdir viš. Ķ įętluninni er skilgreint hugmyndafręšilegt lķkan gallerķsins sem "non profit" en jafnframt er gert rįš fyrir markašsstarfsemi meš žaš aš markmiši aš starfsemin standi undir sér. Ķ įętluninni er gert rįš fyrir aš markašssetja samtķmamyndlist til einstaklinga og fyrirtękja, samtķmis žvķ aš selja hinu opinbera myndlistarstarfsemi, sem felst ķ ašgengi almennings aš myndlistaratburšum og sżningum.

Bjartsżnisįętlun Žóru fyrir Gallerķ Hlemm hljóšar upp į 12 milljónir į įri og mišast žį viš aš hśsnęšiš yrši stękkaš um helming til aš hęgt verši aš koma upp skrifstofuašstöšu, en svartsżnisįętlunin hljóšar upp į 8 milljónir. Žóra sótti um 4 milljóna įrlegan styrk til žriggja įra til borgarinnar žegar auglżst var eftir samstarfssamningum į sviši menningarmįla. Einnig kynnti hśn hugmyndir sķnar fyrir menningarsjóši stórs fjįrmįlafyrirtękis og sótti um samstarf viš žaš. "Menningarsjóšurinn sem ég įtti ķ višręšum viš var mjög įhugasamur og virtist lķklegur til aš fara ķ samstarf, en žurfti ešlilega aš leggja mįliš fyrir nefnd. Nefndin dró aš funda um menningarframlög og loks žegar žeir geršu žaš žį įkvįšu žeir aš styrkja bara eitt verkefni og žaš var ekki į sviši myndlistar. Tķminn var aš renna frį mér, ekki žótti mér ešlilegt aš vera aš reyna aš selja sömu hugmyndina į mörgum stöšum ķ einu. Žaš fór aš styttast ķ sķšustu sżningar og yfirvofandi lokun óhjįkvęmileg ef ekki fyndist samstarfsašili. Żmsir góšir ašilar höfšu samband viš mig, vildu hjįlpa til og gįfu góš rįš, og ašrir fóru į stśfana aš finna styrktarašila fyrir gallerķiš, mešal annars Sigurjón Sighvatsson kvikmyndageršarmašur sem hefur hjarta fyrir samtķmamyndlist, hann var bśinn aš finna samstarfsašila, sem dró sig svo til baka į sķšustu stundu vegna ófyrirsjįanlegra įstęšna. Sį styrkur hefši žó ekki nęgt til aš bjarga stöšunni einn og sér. Į fundi sem ég įtti viš Stefįn Jón Hafstein sagši ég honum aš ef framlag borgarinnar yrši minna en 2 milljónir myndi ég afžakka žaš vegna žess aš ég treysti mér ekki til aš skuldbinda mig ķ 3 įr meš slķka upphęš. Žaš er skemmst frį žvķ aš segja aš Stefįn Jón hringdi ķ mig og sagši aš ekki vęri mögulegt aš leggja fram 2 milljónir, žaš yrši minna og hvort ég myndi afžakka, sem ég gerši af fyrrgreindum įstęšum."

Žóra segir aš žaš megi ekki įlķta aš hśn kenni Menningarmįlanefnd Reykjavķkur um aš Gallerķ Hlemmi sé nś lokaš, žvķ žaš er Reykjavķkurborg sem žó hefur lagt til žann eina rekstrarstyrk sem gallerķiš hefur fengiš gegnum įrin. Įn žess framlags hefši gallerķiš aldrei getaš starfaš svo lengi, og lķklega hefši hśn fengiš framlag til rekstursins ķ įr, žį upphęš sem hśn hefši veriš sįtt viš ķ fyrra, en žaš var bara įri of seint, og kvešst hśn vilja nota tękifęriš nś og žakka Reykjavķkurborg fyrir veittan stušning hingaš til sem og, vonandi, ķ framtķšinni.

"Žaš er ekki bara borgarinnar aš efla og styrkja starfsemi af žessu tagi, ég tel aš tķmi sé komin til aš Menntamįlarįšuneytiš setji į stofn sjóš fyrir framsękin og metnašarfull tilraunagallerķ, sambęrilegan viš žann sjóš sem įhugaleikhśs geta sótt ķ meš sķna starfsemi. Ég hef žį trś aš Žorgeršur Katrķn Gunnarsdóttir menntamįlarįšherra sé žaš metnašarfull ķ starfi aš hśn taki žaš upp hjį sjįlfri sér įn žess aš myndlistarmenn fari ķ barįttu og žrżstiašgeršir, aš vega og meta stušning rķkisins viš menningu og bśa myndlistinni sömu möguleika til starfs og žroska ķ og öšrum listgreinum ķ landinu. En žaš er alveg augljóst mįl aš myndlist kostar peninga og viš veršum aš įkveša hvort viš viljum hana eša ekki."

Ķ višskiptaįętlun Žóru eru skilgreind markmiš og hlutverk Gallerķ Hlemms, sem eru margžętt og taka til fleiri verkefna en hingaš til hafa veriš unnin. "Žess vegna mį segja, aš vegna ašstęšna, verši skipt um įherslur ķ starfseminni. Ég loka sżningarsalnum en mun halda įfram starfseminni sem gallerķ įn hśsnęšis, vinna aš listpólitķk ķ samvinnu viš ašra ķ greininni og leggja mikla įherslu į aš bęta inn efni og žétta vefsķšur gallerķsins, įsamt žvķ aš vinna aš markašsmįlum."

Gallerķ Hlemmur hefur frį upphafi haldiš śti vefnum hlemmur.is sem Siguršur Magnśsson kerfisfręšingur og eiginmašur Žóru hefur haldiš utanum og séš um uppfęrslur į. Vefsķšan fékk styrk frį Menntamįlarįšuneytinu ķ tķš Björns Bjarnasonar. Einnig, fékk Gallerķ Hlemmur verkefnastyrk frį Myndstefi ķ fyrra til žess aš žżša texta sķšunnar yfir į ensku. "Žaš viršist vera ašgengilegra aš fį framlög til einstakra verkefna, frekar en til reksturs samfelldrar starfsemi į įrsgrundvelli, viš getum nżtt okkur žaš ķ žessari stöšu sem viš erum ķ nśna, en aš sjįlfsögšu er möguleiki į žvķ aš ég finni įhugasama samstarfsašila śr višskiptalķfinu, eša žeir mig, einnig gętu framlög til myndlistarstarfsemi aukist, žį vęri ekkert žvķ til fyrirstöšu aš opna Gallerķ Hlemm į nż."

Snżst ekki um aš selja myndir į vegg

"Myndlistin ķ dag snżst ekki um žaš aš hengja myndir upp į vegg og selja žęr, žótt žaš sé vissulega einn af möguleikum myndlistarinnar, žetta er ekki svo einfalt. Žaš er mikiš talaš um žaš nś til dags aš viš Ķslendingar žurfum aš vera ķ takt viš žaš sem best gerist erlendis, en žį žarf žaš aš vera hluti af "pakkanum" aš hlś vel aš žvķ sem er gert hér heima og bśa myndlistinni sambęrileg skilyrši og ķ žeim löndum sem viš viljum vera ķ takt viš. Viš Ķslendingar eigum óvenju breišan hóp hęfileikarķkra og vel menntašra myndlistarmanna sem žurfa hvatningu ķ formi möguleika į afkomu, möguleika į faglegu umhverfi og višurkenningu. Mķn skošun er sś aš žaš žurfi aš tryggja aš žessir möguleikar séu fyrir hendi fyrir žį sem viršast skara framśr hverju sinni. Viš veršum aš byrja į žvķ aš meta sjįlf myndlistina sem veršmęti, en žaš hlżtur aš vera undirstašan ef viš viljum aš velgengni ķslenskrar myndlistar verši aš veruleika hér heima sem śti ķ heimi. Žaš er sama lögmįl meš toppa ķ myndlist eins og meš toppa į pżramķda, žaš veršur aš vera undirstaša undir toppnum.

Veršugt aš styšja frjįlsa sköpun

Žóra segist verša vör viš mikla almenna vakningu og hugarfarsbreytingu, og telur aš į allra nęstu įrum eigi ašstęšur myndlistarinnar eftir aš batna til muna, og uppskerutķmabil fylgja ķ kjölfariš. Hśn segir sżningu Listasafns Reykjavķkur į verkum Ólafs Elķassonar hjįlpa mikiš til. "Slķk sżning styšur viš žessa hugarfarsbreytingu. Allt ķ einu į žjóšin alžjóšlega myndlistastjörnu, įhugi hennar er vakinn og hśn fyllist stolti og vill meira. Žarna kemur svo skżrt fram aš myndlist kostar peninga og vinnu. Eftir aš einstaklingur śr višskiptalķfinu, Björgólfur Thor Björgólfsson styrkti sżninguna sérstaklega, held ég aš žaš verši hvetjandi fyrir ašra ķ hans geira aš horfa ķ sömu įtt. Žaš bętir ķmynd manna og ķmyndin er mikilvęg. Ég held aš einstaklingar og fyrirtęki séu ķ ę rķkari męli aš koma auga į žetta, aš žaš séu fólgin įkvešin gęši ķ žvķ aš styrkja myndlist. Aušvitaš skiptir mįli hver styrktur er og hvernig. Ég held aš žaš hljóti aš vera glęsilegt fyrir einstakling eša fyrirtęki aš tengja nafn sitt listum, og veršugt og višurkennt aš styrkja frjįlsa sköpun. Vert er aš minnast į annan einstakling śr višskiptalķfinu Gunnar Dungal ķ Pennanum sem hefur undanfarin įr stutt myndarlega viš unga myndlistarmenn meš myndlistarveršlaunum ķ nafni Pennans og kaupum į verkum. Meš žvķ er hann aš leggja vķsi aš samtķmalistasafni ķ einkaeigu sem er frįbęrt og til eftirbreytni. Hvaš fyrirtęki varšar minnist ég samstarfssamning Ķslandsbanka viš Nżlistasafniš į undangengnum įrum og nżlegasta dęmiš er samstarf Landsbankans viš hiš upprennandi og framsękna gallerķ Kling og Bang. Žegar vel tekst til ķ slķku samstarfi, žį hagnast allir ašilar."

Žóra segir aš fyrstu merki žess aš Ķslendingar hafi selt sjįlfum sér žį hugmynd aš veršmęti séu fólgin ķ samtķmalistinni séu aš koma ķ ljós og eigi eftir aš virka sem vķtamķnsprauta inn ķ greinina.

Fjįrfesting ķ ķslenskri samtķmamyndlist

Žóra telur aš faglegt umhverfi ķ greininni sé undirstaša žess aš hęgt sé aš markašssetja og veršmeta samtķmalist, žvķ augljóslega verši žeir sem hyggjast fjįrfesta į žessu sviši aš hafa ašgang aš faglegu mati verka og rįšgjöfum innan greinarinnar eins og ķ öllum öšrum višskiptum.

"Hvaš sjįlfa mig varšar lķt ég ekki į framlag mitt meš starfsemi Gallerķ Hlemms sem tap į tķma og fjįrmunum, miklu heldur lķt ég į aš ég hafi sjįlf vališ aš fjįrfesta ķ reynslu og žekkingu į žessu sviši. Ef ég myndi vinna peninga ķ lottói žį hef ég skżrar hugmyndir hvernig ég myndi įvaxta žį, ég mundi fjįrfesta ķ ķslenskri samtķmamyndlist, ekki bara af menningarįstęšum, heldur tel ég mig hafa žį žekkingu nśna aš geta vešjaš į hvaša verk hvaša myndlistarmanna séu lykilverk eša komi til meš aš hękka ķ verši. Žį held ég aš ķslenskur myndlistamarkašur eigi eftir aš verša įhugaveršur og öruggur fjįrfestingarkostur į komandi įrum, öruggur vegna žess aš žótt listaverk hękki kannski ekki ķ verši, žį stendur žaš alltaf fyrir sķnu, heldur įfram aš vera til og er hluti af menningarsögu en eyšist ekki upp og veršur aš nślli. Ég er aš įtta mig į žvķ nśna, aš ef ég get selt sjįlfri mér žessa hugmynd žį geti ég selt hana fleirum."

begga@mbl.is

 


© Morgunblašiš, 2004